Του Γιάννη Βαθυά
Η πρόσφατη έρευνα που παρουσιάστηκε από την ΠΟΕΣΥ για την επαγγελματική και εργασιακή πραγματικότητα των δημοσιογράφων στην Ελλάδα, με την καταγραφή αριθμών και στατιστικών δεδομένων, αποτελεί αφορμή για έναν βαθύτερο προβληματισμό γύρω από την ταυτότητα της δημοσιογραφίας, τον κοινωνικό ρόλο της και τις συνθήκες μέσα στις οποίες καλείται να υπηρετήσει την αλήθεια.
Πίσω από τα στοιχεία της εργασιακής επισφάλειας, τις άνισες αμοιβές, την εντατικοποίηση και την επαγγελματική εξουθένωση βρίσκονται δημοσιογράφοι, οι άνθρωποι που καλούνται να «ερμηνεύσουν» τον κόσμο, ενώ ταυτόχρονα βιώνουν τις αλλαγές που μεταμορφώνουν το ίδιο το επάγγελμά τους.
Τι είναι ο δημοσιογράφος; Εκφραστής της κοινής γνώμης, παρατηρητής της κοινωνίας, κοσμοπολίτης της πληροφορίας ή ένας άνθρωπος που αναλαμβάνει την ευθύνη να γεφυρώνει την πραγματικότητα με τη συνείδηση των πολιτών;
Η δημοσιογραφία άλλαξε μαζί με την εποχή της. Από την εφημερίδα, το ραδιόφωνο και την τηλεόραση περάσαμε στην ακαριαία μετάδοση της πληροφορίας, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Κάθε πολίτης μπορεί πλέον να δημοσιεύει, όχι όμως απαραίτητα να ελέγχει, να διασταυρώνει και να αξιολογεί. Γιατί η δυνατότητα μετάδοσης μιας είδησης δεν ταυτίζεται με τη δημοσιογραφική ευθύνη.
Πίσω από αυτή την τεχνολογική μετάβαση βρίσκεται μια λιγότερο ορατή πραγματικότητα, ο άνθρωπος που παράγει την ενημέρωση. Η έρευνα αναδεικνύει έναν κλάδο που δοκιμάζεται από την ανασφάλεια, τις άνισες εργασιακές συνθήκες και την πίεση της διαρκούς παραγωγής περιεχομένου. Πόση ελευθερία μπορεί να έχει εκείνος που εργάζεται υπό διαρκή ανασφάλεια; Πόσο χρόνο μπορεί να αφιερώσει στην έρευνα όταν καλείται να ανταποκρίνεται αδιάκοπα στην ταχύτητα της επικαιρότητας;
Η δημοσιογραφική ποιότητα δεν είναι μόνο ατομική αρετή. Είναι και κοινωνική προϋπόθεση. Χρειάζεται δημοσιογράφους με γνώση, κρίση και ηθική συγκρότηση, αλλά και αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, συλλογική προστασία και θεσμικές εγγυήσεις ανεξαρτησίας. Η επαγγελματική αξιοπρέπεια δεν αποτελεί προνόμιο, είναι θεμέλιο της ελεύθερης ενημέρωσης.
Ο καλός δημοσιογράφος δεν σκέφτεται αντί για την κοινωνία. Της προσφέρει τα εργαλεία για να σκέφτεται ελεύθερα. Δεν επιδιώκει να κυριαρχεί στον δημόσιο διάλογο, αλλά να τον φωτίζει. Δεν θυσιάζει την ακρίβεια στην ταχύτητα ούτε την αλήθεια στην εντύπωση.
Η μεγαλύτερη αντίφαση της εποχής μας είναι ότι, ενώ διαθέτουμε περισσότερα μέσα από ποτέ για να επικοινωνούμε, δεν είναι βέβαιο ότι διαθέτουμε περισσότερη γνώση, ψυχισμό και πνευματικότητα για να κατανοούμε. Η πληροφορία πολλαπλασιάζεται, αλλά η αλήθεια συχνά δυσκολεύεται να ακουστεί.
Προς τούτο η δημοσιογραφία οφείλει να μην χάσει τον άνθρωπο μέσα στην ταχύτητα των μηχανών ούτε την αποστολή της μέσα στις απαιτήσεις της αγοράς. Όταν χάνει την αξιοπρέπεια, την ποιότητα και την αισθητική της, δεν φτωχαίνει μόνο ένα επάγγελμα, φτωχαίνει η ίδια η δημοκρατία.
Το μέλλον της δημοσιογραφίας δεν θα κριθεί μόνον από το πόσο γρήγορα θα μεταδίδει τις ειδήσεις, αλλά από το αν θα εξακολουθεί να έχει το θάρρος να αναζητά την αλήθεια, την ελευθερία να την αποκαλύπτει και την ευθύνη να την υπηρετεί.
Να φωτίζει.