Του Γιώργου Λ. Νικολόπουλου *
Το ερώτημα εργαζόμενων γυναικών που πλησίαζαν την ηλικία της “δεσποινίδος ετών 39” και το “σαραντάρισμα” μέχρι πριν από λίγα χρόνια ήταν: Εγώ πότε θα γίνω μάνα;
Το ερώτημα ανδρών και γυναικών που μπαίνουν στον εργασιακό στίβο μετά από σπουδές ή εξειδικεύσεις είναι: Εμείς θα πάρουμε ποτέ σύνταξη;
Το ίδιο ερώτημα έχουν όμως και όσοι και όσες έχουν συμπληρώσει ήδη 20, 25 χρόνια προϋπηρεσίας.
Το ΚΕΦΙΜ (Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών) παρουσίασε μια ανάλυση με τίτλο : “Το Συνταξιοδοτικό Σύστημα στην Ελλάδα και την ΕΕ: Ένα Αναπτυξιακό Εργαλείο Χωρίς Εφαρμογή”.
Μια ανάλυση που δίνει απαντήσεις κι όχι μόνον. Δίνει το στίγμα της κατάστασης του Ασφαλιστικού του σήμερα και τις προοπτικές και το πρέπει να στραφεί στο μέλλον.
Κυρίως όμως η ανάλυση αυτή εξετάζει τη δομική υστέρηση των συνταξιοδοτικών συστημάτων στην Ελλάδα και στους θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το πρώτο και κύριο δεδομένο είναι πως τα Ασφαλιστικά στην ΕΕ παραμένουν εγκλωβισμένα σε ένα αναδιανεμητικό μοντέλο που αδυνατεί να ανταποκριθεί στις πιέσεις της δημογραφικής γήρανσης.
Παρά το γεγονός πως στη χώρα μας τα πράγματα παρουσιάζουν πλέον σημαντικά σημάδια εξυγίανσης, έχοντας υποχωρήσει από την 1η θέση σε δαπάνες συντάξεων ως ποσοστό του ΑΕΠ το 2012 στην 4η θέση το 2023, πίσω από την Ιταλία, τη Γαλλία και την Αυστρία.
Ωστόσο, παρά τη βελτίωση που αποτυπώνεται και στο μείγμα χρηματοδότησης, η δαπάνη για συντάξεις από την γενική φορολογία είναι και πρόκειται να παραμείνει υψηλή.
Σημειώστε: το 2025 εκτιμάται το 57% των συντάξεων καλύφθηκε από εισφορές, σημειώνοντας πτώση της συμμετοχής της γενικής φορολογίας κατά 6 ποσοστιαίες μονάδες από το 2021, με την πρόβλεψη για το 2029 να ανεβάζει το ποσοστό κάλυψης από εισφορές στο 62%.
Τι σημαίνει αυτό; Πως 20 χρόνια μετά την έναρξη της ελληνικής κρίσης και δεκάδες μεταρρυθμίσεις του ασφαλιστικού συστήματος, το 38% της δαπάνης των συντάξεων αναμένεται να καταβάλλεται από την γενική φορολογία.
Αυτή η πολιτική έχει οδηγήσει σε εκρηκτική αύξηση των δαπανών για πληρωμές συντάξεων πρώην υπαλλήλων της ΕΕ κατά 183% την περίοδο 2000– 2024, με αποτέλεσμα οι συντάξεις να απορροφούν πλέον το 22% του συνολικού κόστους της δημόσιας διοίκησης της Ένωσης, έναντι μόλις 10% το 1998.
Τι πρέπει να γίνει; Η μετάβαση σε ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα για την ΕΕ παραμένει μια εφικτή και δημοσιονομικά διαχειρίσιμη επιλογή, σε αντίθεση με το τεράστιο κόστος μετάβασης στην ελληνική περίπτωση.
Συγκεκριμένα, μια στοχευμένη μείωση κόστους κατά 5% για την περίοδο 2028-2034 θα επέτρεπε την πλήρη αποθεματοποίηση των δεσμεύσεων ύψους 87 δισ. ευρώ, εξασφαλίζοντας ετήσιο δημοσιονομικό όφελος περίπου 3 δισ. ευρώ και θωρακίζοντας το σύστημα απέναντι στις μελλοντικές προκλήσεις.
Στην ανάλυση υπογραμμίζεται ξεκάθαρα: Το αναδιανεμητικό συνταξιοδοτικό μοντέλο σχεδιάστηκε για έναν κόσμο που δεν υπάρχει πλέον, καθώς η δημογραφική υπόθεση στην οποία στηρίχθηκε έχει καταρρεύσει, και το δημοσιονομικό κόστος της διατήρησής του είναι σήμερα μετρήσιμο, αυξανόμενο και δυσβάσταχτο.
Η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι η πλήρης κεφαλαιοποίηση των συνταξιοδοτικών υποχρεώσεων δεν είναι μόνο εφικτή, αλλά και υπεύθυνη επιλογή που αποτρέπει τη μετακύληση του οικονομικού βάρους στις μελλοντικές γενιές φορολογουμένων, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί μακροπρόθεσμες εξοικονομήσεις μέσω των αποδόσεων των επενδύσεων.
Αυτή η διεθνής εμπειρία απαντά και στο ερώτημα: Θα πάρουμε ποτέ σύνταξη;
* George L. Nikolopoulos, Journalist, email: