Από τη Μιχαλακοπούλου στο «ανάκτορο» της Μεταμόρφωσης Χαλανδρίου

Δημοσιεύθηκε 22 Νοεμβρίου 2026

ethnos
Το κτίριο του Έθνους στο Χαλάνδρι. Οι «Βερσαλλίες του ελληνικού τύπου», όπως λέγαμε τότε.*
Του Δημήτρη Γ. Κουμπιά

Τέλος καλοκαιριού του 1982, αποχώρησα από την “Ελευθεροτυπία”, για να αναλάβω τη Διεύθυνση Σύνταξης του “Έθνους της Κυριακής”, το οποίο εκδόθηκε 19 Σεπτεμβρίου, σχεδόν ένα χρόνο μετά την έκδοση του απογευματινού ημερήσιου. Διευθυντής και στις δυο εφημερίδες ο Αλέκος Φιλιππόπουλος.
Αρχές Σεπτεμβρίου εγκατασταθήκαμε, το επιτελείο μου κι εγώ στη Μιχαλακοπούλου όπου στεγάζονταν ήδη τα γραφεία και το ατελιέ του ημερήσιου “Έθνους”. (δείτε και Πώς εγκατέλειψα την  “Ε” για το “Έθνος της Κυριακής”).
Για την εγκατάστασή μας στη Μιχαλακοπούλου, δανείζομαι παραγράφους από την ανάρτηση Στα ΒΙΒΛΙΑ η Ιστορία του Χρήστου Πριτσαπίδουλα:

Γράφει ο Χρήστος: Εγκατασταθήκαμε σ’ ένα μικρό χώρο, βολευτήκαμε. Στο ΕΘΝΟΣ η ατμόσφαιρα ήταν νευρική στο ημερήσιο και ήρεμη στο κυριακάτικο. Ο κυρ Αλέκος ήθελε να βλέπει όλες τις σελίδες πριν ολοκληρωθούν και πάνε τυπογραφείο.

 Τούτο υποχρέωνε όλους τους συντάκτες ύλης να συμβουλεύονται τις αρχειοθετημένες σελίδες της αγγλικής  “Daily Mail” (φωτ. αριστερά), ώστε να τις «μιμούνται» επακριβώς, αισθητικά, προσαρμόζοντας αριθμό γραμμάτων στους τίτλους, όπως και τον αριθμό λέξεων των κειμένων. Φυσικά και τη φορά -κάθετες ή οριζόντιες- και τις διαστάσεις των φωτογραφιών.

Η εμφάνιση διέφερε μόνο στα αντικείμενα: Πολιτικό, κοινωνικά, διεθνή, αθλητικά κ.λπ. Σταυρόλεξο πραγματικό. Επώδυνο στα νεύρα, στην αρχή διασκεδαστικό στη συνέχεια. Έβρισκε όμως πάντοτε την ευκαιρία ο διευθυντής Φιλιππόπουλος να ασκήσει εξουσία. Είχε δεν είχε δίκιο.
Οι συνάδελφοι που συγκροτήσαμε το Συντακτικό προσωπικό του Κυριακάτικου ΕΘΝΟΥΣ ήταν ο (νέος) Γιάννης Μιχελάκης (ναι, ο υπουργός μας), ο Αρτέμης Ψαροµήλιγκος, και η (νέα κι αυτή) Σώτη Τριανταφύλλου στη μετάφραση των Διεθνών (ΤΑ άψογα κείμενα! Πάντα δακτυλογραφημένα).
Η Σώτη λοιπόν ήταν υποδειγματικό χειρόγραφο/χαμόγελο κι εύκολα κόλλησε στη σύνθεση.

Αξιομνημόνευτος, ο Βασίλης Ραφαηλίδης με 2 σελίδες –μία για τον κινηματογράφο και άλλη μία «ό,τι ήθελε»… Ο Φιλιππόπουλος είχε θωρακίσει την εφημερίδα του με πρόσωπα πιστά από παλιά. Άριστες γραφίδες, ο καθένας είχε το αναγνωστικό κοινό του: Ο αρχαίος Χρήστος Χαιρόπουλος και ο γιός του Κωστής, ο πολυδιάστατος εικαστικός Μίνως Αργυράκης, ο ιστοριοδίφης Γιάννης Καιροφύλλας με τα Ιστορικά του, ο (προπολεμικός) Χρήστος Σβολόπουλος στα Αθλητικά (όλα στη γραφομηχανή του), ο Φρέντυ Γερμανός με μια σελίδα πικάντικα θεματάκια σχολιασμένα, η Ελένη Μπίστικα με τα ποικίλα θέματά της (μόνο αυτή τα εντόπιζε. Και η γραφή της τραβούσε σαν μαγνήτης). Και ο Πάνος Σόμπολος με τα έγκυρα αστυνομικά ρεπορτάζ. Η ταλαντούχα  Άμμυ Παπαϊωάννου και ο Γιάννης Φλέσσας με τις συνεντεύξεις καλλιτεχνών


koubias 1984
Ο γράφων στα γραφεία του Έθνους της Κυριακής, στο δεύτερο όροφο της Μιχαλακοπούλου. Καθαρή Δευτέρα, 5 Μαρτίου 1984, μετακομίσαμε στο Χαλάνδρι.

Οι ρεπόρτερ έφερναν την ύλη τους,  σε συνεννόηση με τον διευθυντή σύνταξης,
Δημήτρη Κουμπιά, ή με εντολή Φιλιππόπουλου (ο οποίος δεν μας τιμούσε με επισκέψεις του. Διεύθυνε τους πάντες από το γραφείο του). Όλοι στο μισθολόγιο, για το ημερήσιο, με κάποια προσαύξηση μισθού όταν έδιναν κείμενο σε εμάς. Οι ειδικοί συνεργάτες και οι έκτακτοι πληρώνονταν με «μπλοκάκι» (απόδειξη), καθεστώς και τότε στις εφημερίδες.
Και το κύριο άρθρο –από το έμπειρο χέρι του παλιού τυπογράφου και στη δημοσιογραφία, Χρ. Θεοχαράτου, διαβαστερό πάντα, φυσικά σε προσυνεννόηση με τον κυρ Αλέκο. Την Κυριακάτικη 1η σελίδα την έκλεινε ο Κουμπιάς με προσωπική ευθύνη του, το Σάββατο, αφού ενημέρωνε τον Φιλιπ. τηλεφωνικά, ο οποίος ξεκουραζόταν σπίτι του.

Στο ημερήσιο, πρώτο "πιστόλι" για την υλοποίηση της έκδοσης ο Νίκος Νικολαΐδης. Αυτός είχε ετοιμάσει το εικαστικό μοντέλο. Το "πάτησε" πάνω στα εγγλέζικα ταμπλόιντ. Έπρεπε λοιπόν ο κάθε συντάκτης να μιμηθεί όσο μπορούσε την ανάλογη με το τμήμα και το θέμα σελίδα. Άνοιγες το ντουλάπι με τις σελίδες εύρισκες την κατάλληλη και την αντέγραφες τουλάχιστον στα βασικά. Στο τέλος την παρουσίαζες στον διευθυντή. Αν δεν άρεσε...άντε από την αρχή. Προσωπικά, όλες "οι δικές μου" περνούσαν. Σε άλλους ακούγονταν παρατηρήσεις.

Πολιτικοί συντάκτες ήταν, όπως μου έρχονται στο νου: ο Κώστας Γερονικολός, ο Αχιλλέας Χατζόπουλος, ο Γιώργος Γάτος , ο Αντώνης Καλαμαράς και  ο Γιώργος Λεονάρδος. Οικονομικοί συντάκτες: ο Γ. Κατσώνης, ο Αντ. Δαλίπης, ο Κυριάκος Λειβαδίτης, ο Μ. Ανδρονόπουλος, ο Δημ. Καλαντζής, ο Χ. Αναγνωστόπουλος και ο Θ. Λυρτσογιάννης.
Οι άλλοι τομείς ρεπορτάζ ήταν πλημμυρισμένοι από νιάτα. Σε ποσοστό 60-65% ήταν νέοι στο επάγγελμα και την ηλικία. –  Ο γυναικείος πληθυσμός ήταν πολυπληθέστερος σε σχέση με τις άλλες εφημερίδες.
Οι παλαιότεροι στην αγορά του Τύπου θα θυμηθούν και κάτι άλλο, εξίσου σημαντικό με αυτά που εντοπίζω: Το «ΕΘΝΟΣ», η «κοντόχοντρη μοσχοβίτισα που εκδίδεται με ρούβλια…» πέρασε ταλαιπωρία από την επίθεση του ελληνοαμερικανού δημοσιογράφου Πολ Αναστάς, ο οποίος καταδικάστηκε τελικά.
Τα γράφει τόσο γλαφυρά ο Χρήστος, που μια δική μου περιγραφή πιθανόν θα υστερούσε· και την απέφυγα… Στην επόμενη ανάρτηση ωστόσο, Θα προσθέσω στοιχεία για την υπόθεση στην οποία αναφέρεται ο αξέχαστος συνάδελφος στην προηγούμενη παράγραφο.

ethnos pita
Πίτα του Έθνους στη Μιχαλακοπούλου, το 1984. Από αριστερά, Δημήτρης Κουμπιάς, Σούλα Ρήγου, Νίκος Νικολαΐδης, Ντίνος Ροντήρης, Γιώργος και Μαρία Μπόμπολα και Αλέκος Φιλιππόπουλος. Για την ιστορία, μου «έπεσε» το νόμισμα που αντιστοιχούσε σε 50.000 δραχμές. Δυστυχώς δεν θυμάμαι τον συνάδελφο πίσω από Ρήγου και Νικολαΐδη,   

Πριν από αυτό όμως θα αναφερθώ στην εγκατάστασή μας στο Χαλάνδρι - στο κτίριο της “Πήγασος” -, την οποία δεν «έζησε» ο Χρήστος, που μας είχε εγκαταλείψει για τις  “Ειδήσεις” του Πόπωτα. Ταυτόχρονα σχεδόν αποχώρησαν οι Γιάννης Μιχελάκης – για τον επίσης  νεοκδοθέντα “Ελεύθερο Τύπο” του Βουδούρη και Αρτέμης Ψαροµήλιγκος – για “Εξπρές” και “Ελευθεροτυπία”. Στην τελευταία ξαναγύρισαν οι δυο πρώτοι.
Έτσι στο Χαλάνδρι, το επιτελείο του κυριακάτικου εμπλουτίστηκε με τους Ερμόλαο Παπαταξιάρχη και Τάκη Διαμαντή, ενώ ο Παναγιώτης Μήλας είχε αναλάβει τα αθλητικά, τη γελοιογραφία και τις εικονογραφήσεις θεμάτων με σκίτσα. Σημαντική προσθήκη και η Ρένα Καπιτσαλά, με τηλεοπτικό ρεπορτάζ και συνεντεύξεις.
Τακτικοί συνεργάτες οι ρεπόρτερ του ημερήσιου Έθνους Μαρία Μαρκοπούλου, Ελένη Σπανοπούλου, Ντίνα Βασιλάκου, Εύα Νικολαΐδου, Σοφία Ταράντου,  Μιμή Τουφεξή, Άρτεμις Δομένικου, Τζόρτζια Κοντράρου, Μαίρη Μπενέα, Μανίνα Νικολοπουλου, Νικολίτσα Τρίγκα, Αλέξανδρος Αυλωνίτης, Στράτος Καλογερόπουλος, Τάκης Τερζής, Τάσος Ζορμπάς και οι αθλητικογράφοι Άγγελος Βουτσέλης, Μένιος Σακελλαρόπουλος, Στέλιος Σαρέσκος, Τάσος Παπαχρήστος, Τάκης Ευσταθίου, Νίκος Νάρνος και Στάθης Βαρυτιμιάδης· σποραδικά και κάποιοι άλλοι, μαζί φυσικά με τους πολιτικούς και οικονομικούς συντάκτες που αναφέρονται στο κείμενο του Χρ. Πριτσαπίδουλα. Κι ακόμη, τους φωτορεπόρτερ Ανδρέα Λάντζο και Βασίλη Ζησόπουλο.

* Οι «Βερσαλλίες του τύπου»,  Ερευνητικό Τεχνολογικό Κέντρο

Στο κτίριο επί της οδού Μπενάκη στη Μεταμόρφωση Χαλανδρίου (κοντά στον σταθμό «Δουκίσσης Πλακεντίας» και την Αττική Οδό, που δεν υπήρχαν το 1984), έκτασης περίπου 12.000 τ.μ. στεγάζονταν οι εφημερίδες “Έθνος”,  “Έθνος της Κυριακής” και  “Ημερησία”, η εταιρεία παραγωγής “Άνωση”, πληθώρα περιοδικών, καθώς και οι διοικητικές υπηρεσίες και τα ταχυπιεστήρια του Ομίλου Μπόμπολα. Υπήρχε βέβαια και γραφείο στο κέντρο της Αθήνας, Σταδίου 5, ενώ ένα  μικρό πούλμαν με αφετηρία την πλατεία Κλαυθμώνος μετέφερε τους εργαζόμενους, με τακτικά δρομολόγια, στο Χαλάνδρι,
Με την οικονομική κρίση και τα έντονα προβλήματα ρευστότητας, οι τίτλοι του Ομίλου άρχισαν να αναστέλλουν τη λειτουργία τους. Το καλοκαίρι του 2017, το κτίριο σιώπησε οριστικά, αφήνοντας πίσω του άδειες αίθουσες σύνταξης και εγκαταλελειμμένο υλικό. Η «Πήγασος Εκδοτική» κατέρρευσε οικονομικά και οι τίτλοι του άλλοτε κραταιού εκδοτικού συγκροτήματος περάσαν στον Ιβάν Σαββίδη. Στο διάστημα που ακολούθησε μετά τη χρεοκοπία της «Πήγασος», το ακίνητο παρέμεινε άδειο, παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες της «Ελλάκτωρ», στην οποία ανήκε, να το αξιοποιήσει. Στη συγκεκριμένη εταιρεία είχε ενταχθεί η «Άκτωρ», η εμβληματική ναυαρχίδα του Γιώργου Μπόμπολα.
Είχε προηγηθεί μερική ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων της «Πήγασος» για την αποπληρωμή χρεών και το ακίνητο περιήλθε στην ιδιοκτησία της Reds A.E.,  θυγατρικής εταιρείας ανάπτυξης ακινήτων του ομίλου «Ελλάκτωρ».
Τελικά, στις αρχές του 2026, το ακίνητο άλλαξε χέρια μέσω διαγωνιστικής διαδικασίας του Υπερταμείου. Νέος ιδιοκτήτης το Ερευνητικό Κέντρο «Αθηνά» έναντι τιμήματος 19 εκατομμυρίων ευρώ. Και άρχισε να δίνει σημάδια ζωής το κτιριακό συγκρότημα· να «ανασαίνει» από τη νεκρική σιωπή στην οποία είχε βυθιστεί για σχεδόν μία δεκαετία.
Και ίσως η στάση λεωφορείου, μπροστά στο κτίριο, να εξακολουθήσει να λέγεται «Έθνος».