Του Γιάννη Βαθυά*
Μια ζωή στάθηκα απέναντί σου σαν να κοιτώ τον καλύτερο φίλο που δεν χρειάζεται συστάσεις. Έναν συνοδοιπόρο που ξέρει να μιλά χωρίς φωνή, να συγκινεί χωρίς εικόνα και να γεννά σκέψεις χωρίς να χρειάζεται βιασύνη. Ζούμε σε μια εποχή που αλλάζει γρήγορα, σχεδόν λαχανιασμένα. Τα podcast πολλαπλασιάζονται, τα σύντομα βίντεο γίνονται καθημερινή συνήθεια, ακόμα και οι ποδοσφαιρικές αναλύσεις χωρούν πια σε λίγα δευτερόλεπτα, με τίτλους που υπόσχονται ότι σε ένα λεπτό θα καταλάβεις όσα έγιναν σε έναν αγώνα. Και πράγματι, η ζωή μοιάζει να τρέχει με ρυθμούς που δεν αφήνουν πολλά περιθώρια για στάση.
Αγαπημένο μου κείμενο… Δεν μπορώ να αρνηθώ ότι αυτή η νέα πραγματικότητα έχει τη δική της αξία. Τα podcast έφεραν ξανά τη δύναμη της αφήγησης, έδωσαν χώρο στη φωνή, στη συζήτηση, στην ανάλυση που μπορεί κάποιος να ακούσει στο αυτοκίνητο, στη βόλτα ή στη δουλειά. Τα μικρά βίντεο, από την άλλη, έκαναν την πληροφορία γρήγορη και προσβάσιμη. Ακόμη και το ποδόσφαιρο, που κάποτε απαιτούσε εφημερίδες, μεγάλες αθλητικές εκπομπές και ώρες κουβέντας, σήμερα μεταφράζεται σε λίγα λεπτά περιεχομένου, σε γρήγορα highlights και άμεσες εξηγήσεις τακτικής. Δεν είναι απαραίτητα κακό. Είναι απλώς διαφορετικό.
Αγαπημένο μου κείμενο… Η ζωή πάντα προχωρούσε και πάντα εξελισσόταν. Όπως αλλάζουν οι άνθρωποι, έτσι αλλάζουν και τα επαγγέλματα. Δημοσιογράφοι, συγγραφείς, αναλυτές, ακόμη και εκπαιδευτικοί αναγκάζονται να προσαρμοστούν σε μια νέα εποχή που απαιτεί ταχύτητα, αμεσότητα και διαφορετικούς τρόπους επικοινωνίας. Εκεί που κάποτε η πένα είχε αποκλειστικά τον πρώτο λόγο, τώρα συνυπάρχει με το μικρόφωνο, την κάμερα και την εικόνα. Και αυτό είναι φυσικό. Η πρόοδος δεν σταματά.
Αγαπημένο μου κείμενο… Μέσα σε αυτή τη γρήγορη μετάβαση γεννιέται ένας προβληματισμός. Τι συμβαίνει όταν η σκέψη αρχίζει να χωρά μόνο σε λίγα δευτερόλεπτα; Όταν η ανάλυση περιορίζεται σε τίτλους που εντυπωσιάζουν περισσότερο από όσο εξηγούν; Όταν η γλώσσα φτωχαίνει γιατί δεν προλαβαίνει να αναπνεύσει; Δεν θέλω να ακουστώ αρνητής ούτε άνθρωπος που φοβάται το καινούριο. Κάθε άλλο.
Έχω παρακολουθήσει επαγγελματικά όλες τις εξελίξεις τα τελευταία σαράντα χρόνια. Τη μετάβαση ακόμα και των εφημερίδων από τη δύναμη της λέξης στη δύναμη της εικόνας. Θα ήταν άδικο αλλά και αφελές να αρνηθεί κανείς τις ευκαιρίες που προσφέρει η τεχνολογία και οι νέες μορφές επικοινωνίας. Αλλά η ανησυχία υπάρχει, γιατί η γλώσσα είναι κάτι περισσότερο από εργαλείο. Η γλώσσα είναι πατρίδα. Η γλώσσα είναι ταυτότητα. Η γλώσσα είναι μνήμη. Η γλώσσα είναι πολιτισμός.
Αγαπημένο μου κείμενο… Μεγαλώσαμε μαζί μαθαίνοντας ότι οι λέξεις έχουν βάρος. Ότι μια παράγραφος μπορεί να σε ταξιδέψει, να σε θυμώσει, να σε παρηγορήσει ή να σου αλλάξει γνώμη. Ένα γραπτό κείμενο απαιτεί χρόνο, τόσο από εκείνον που το γράφει όσο και από εκείνον που το διαβάζει. Χρειάζεται συγκέντρωση, εσωτερικό διάλογο, φαντασία. Δεν σου δίνει έτοιμες εικόνες, σε καλεί να τις δημιουργήσεις μόνος σου. Ένα σπουδαίο και πολύτιμο προνόμιο της ανάγνωσης είναι ότι σε κάνει συμμέτοχο και όχι απλό θεατή.
Αγαπημένο μου κείμενο… Αναρωτιέμαι αν χάνουμε σιγά σιγά αυτή τη σχέση με τη γλώσσα. Αν η συνήθεια του γρήγορου μας στερεί τη χαρά του βαθύτερου. Στο ποδόσφαιρο, για παράδειγμα, βλέπουμε πλέον αναλύσεις που χωρούν σε ένα λεπτό. Είναι χρήσιμες, ναι. Μας βοηθούν να καταλάβουμε γρήγορα τι συνέβη, ποιος έπαιξε καλά, ποια τακτική λειτούργησε. Όμως πόσο χώρο αφήνουν στη σκέψη; Πόσο μάς μεταφέρουν στο γήπεδο; Πόσο συχνά σταματάμε να διαβάσουμε μια πιο ουσιαστική ανάλυση που θα εξηγήσει όχι μόνο το τι, αλλά και το γιατί;
Αγαπημένο μου κείμενο… Δεν χρειάζεται να διαλέξουμε στρατόπεδο. Δεν χρειάζεται να πολεμήσουμε το νέο για να προστατεύσουμε το παλιό. Η ζωή μάς δείχνει ότι όλα μπορούν να συνυπάρξουν. Μπορούμε να ακούμε podcast και ταυτόχρονα να κρατάμε μια θέση για το βιβλίο, το άρθρο, την εφημερίδα, τη δύναμη μιας σωστά γραμμένης πρότασης. Μπορούμε να απολαμβάνουμε την ταχύτητα χωρίς να ξεχνάμε την αξία της εμβάθυνσης. Γιατί η εξέλιξη δεν σημαίνει απαραίτητα εγκατάλειψη, σημαίνει προσαρμογή με συνείδηση.
Αγαπημένο μου κείμενο… Όσο κι αν αλλάζουν οι εποχές, όσο κι αν η εικόνα και ο ήχος κυριαρχούν, πιστεύω πως πάντα θα υπάρχει κάτι αξεπέραστο στις λέξεις. Μια δύναμη που δεν φωνάζει αλλά μένει. Ένα κείμενο μπορεί να διαβαστεί ξανά και ξανά, να αποκτήσει νέο νόημα ανάλογα με τη στιγμή της ζωής μας, να γίνει καταφύγιο ή αφορμή για σκέψη. Αυτός είναι ο λόγος που, παρά την εξέλιξη, παρά τα νέα μέσα, παρά τις αλλαγές στις συνήθειες, στο τέλος πάντα κάτι μέσα μου θα ψιθυρίζει το ίδιο, πως η ζωή οφείλει να προχωρά, η τεχνολογία να εξελίσσεται, οι άνθρωποι να προσαρμόζονται αλλά το κείμενο, οι λέξεις και η ουσία της γλώσσας μας θα βρίσκουν πάντα τρόπο να νικούν.
Αγαπημένο μου κείμενο…
********
* Δημοσιεύτηκε https://harddog-sport.blogspot.com/ με το σχόλιο: Το άρθρο είναι γραμμένο από τον φίλο, συνάδελφο, συνεργάτη στα παλιά μέτωπα της δουλειάς, και άριστο χειριστή της ελληνικής γλώσσας. Αλλά πέρα από όλα αυτά, και κυρίως για το συγκεκριμένο δημοσίευμα, ο Γιάννης Βαθυάς είναι εξαιρετικός γνώστης της ψυχής της δημοσιογραφίας, την οποία υπηρέτησε επί δεκαετίες στον πολιτικό τομέα (για πολλά χρόνια ως στέλεχος της Καθημερινής) αλλά και στον αθλητικό. Έζησε και ζει από μέσα τις αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας του επαγγέλματος και οι διαπιστώσεις του σε αυτό το κείμενο έχουν ξεχωριστό ενδιαφέρον. Ιδιαίτερα επειδή είναι γραμμένο με τρόπο αναλυτικό, ορθολογικό, αλλά και με πολύ συναίσθημα, με πολλή αγάπη για τον γραπτό λόγο, για το κείμενο, για τη γραφή και για τις λέξεις που στα χέρια καλών μαστόρων της έκφρασης μπορούν να γίνουν ψηφίδες για μικρά έργα τέχνης.
Διονύσης Βραϊμάκης