Τoυ Άγγελου Χρυσόγελου*
ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ η υπεράσπιση της Ουκρανίας έναντι της ρωσικής εισβολής ήταν μια εξαρχής μοναχική υπόθεση.
Πρώτη ήρθε η απογοήτευση για τη στάση της παγκόσμιας κοινότητας εκτός Δύσης, η οποία σε μεγάλο βαθμό επέλεξε να μη διαταράξει τις σχέσεις της με τη Ρωσία για χάρη της Ουκρανίας.
ΌΧΙ ΜΟΝΟ «κακοί λαϊκιστές» τύπου Ερντογάν και Μόντι, αλλά ακόμα και θεωρούμενοι «καλοί» προοδευτικοί και διεθνιστές ηγέτες, όπως ο Λούλα στη Βραζιλία, προτίμησαν να διατηρήσουν στενές διπλωματικές και οικονομικές επαφές με τη Μόσχα προκειμένου να μη διαταράξουν τα συμφέροντα των χωρών τους.
Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ απομόνωση της Ευρώπης στο Ουκρανικό έγινε ακόμα εμφανέστερη με το ξέσπασμα του πολέμου στη Γάζα.
Για τον Παγκόσμιο Νότο, η Ευρώπη επέδειξε μεγάλη υποκρισία όταν καλούσε για αλληλεγγύη προς την Ουκρανία, ταυτόχρονα όμως υποστήριζε, ή τουλάχιστον ανεχόταν, το Ισραήλ.
Οποιαδήποτε επίκληση της Ευρώπης σε οικουμενικές αξίες όπως η ειρήνη και η δημοκρατία -τη λεγόμενη «σωστή πλευρά της Ιστορίας»- έγινε αδύνατη όταν ο υπόλοιπος κόσμος την έβλεπε, δίκαια ή άδικα, ως συνένοχο στις ενέργειες του Ισραήλ έναντι των Παλαιστινίων.
ΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ στάδιο στην απομόνωση της Ευρώπης ήταν η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην εξουσία και η ολική ανατροπή της στάσης των ΗΠΑ προς το Κίεβο.
Η οπτική του Τραμπ στην Ουκρανία μοιάζει να ξεφεύγει από ορθολογικές αναλύσεις και να αγγίζει τα όρια της προσωπικής εμμονής.
ΣΕ ΑΝΤΙΘΕΣΗ με τα αφηγήματα περί συμπάθειας προς τον Πούτιν, η στάση του ίσως πρέπει να εξηγηθεί περισσότερο με αναφορά στις δικαστικές περιπέτειες στις οποίες τον υπέβαλαν οι αντίπαλοί του κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του, με τις συνεχείς κατηγορίες περί ρωσικού δακτύλου στις εκλογές του 2016 και την αντίδραση του Ζελένσκι στις πιέσεις του Τραμπ το 2019 να εμπλέξει σε σκάνδαλο τον γιο του Τζο Μπάιντεν.
Όποια και αν είναι η εξήγηση, ο Τραμπ έχει σαφέστατα ελάχιστη διάθεση να βοηθήσει την Ουκρανία -μάλλον το αντίθετο- και η πρόσφατη ενεργειακή συμφωνία με τη Ρωσία αποτελεί άλλη μια απόδειξη για αυτό.
ΚΑΠΩΣ έτσι η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα στη θέση του τελευταίου συμμάχου της Ουκρανίας, η οποία εισέρχεται στον πέμπτο χειμώνα του πολέμου σε δεινή οικονομική θέση και με μειωμένα τα αποθέματα εξοπλισμού.
ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ αξιώσεις του Ζελένσκι προς την Ε.Ε. στις Βρυξέλλες συνάντησαν για πρώτη φορά τόσο αρνητικό κλίμα, καθώς έγιναν εν μέσω των διαπραγματεύσεων για τον νέο προϋπολογισμό της Ένωσης, οι οποίες ήδη διαφαίνεται ότι θα είναι σκληρές.
Την ίδια ώρα, σχεδόν σε όλα τα μεγάλα κράτη-μέλη (Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία) βρίσκονται σε άνοδο ακροδεξιά κόμματα που ευθέως πια αμφισβητούν την ικανότητα της Ευρώπης να συνεχίσει να χρηματοδοτεί τον αγώνα της Ουκρανίας.
Ο ΠΟΛΕΜΟΣ αυτός φυσικά δεν λαμβάνει χώρα εν κενώ. Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με τη Ρωσία την ίδια ώρα που έχει οικονομικές διαφορές με την Κίνα και οι σχέσεις της με τις ΗΠΑ περνούν την κρίση που όλοι γνωρίζουμε.
Η ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ της περικύκλωση συντελείται ταυτόχρονα με μια περίοδο οικονομικής δυσανεξίας και τεχνολογικής μειονεξίας έναντι των ΗΠΑ και Κίνας.
Πιο μακροσκοπικά, η Ευρώπη είναι μια ήπειρος που πρέπει να εισάγει σε πολύ μεγάλο βαθμό την ενέργειά της από αλλού, βρίσκεται σε δημογραφική υποχώρηση και βιώνει μια κρίση διαρκείας στους δημοκρατικούς θεσμούς της.
ΟΣΟ και αν είναι δυσάρεστο το ερώτημα επομένως, γίνεται όλο και πιο δύσκολο να μην τεθεί: πόσο θα αντέξει η Ευρώπη να στηρίζει μόνη της την Ουκρανία; Ή ακόμα, με δεδομένες όλες τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει, πόσο σημαντική είναι σε τελική ανάλυση η Ουκρανία για να αποσπά τόσους πόρους και πολιτικό κεφάλαιο;
Για πολλά κράτη-μέλη της Ε.Ε., βέβαια, η προοπτική τερματισμού της βοήθειας προς το Κίεβο και η επικράτηση της Ρωσίας είναι όχι απλά αδιανόητη, αλλά υπαρξιακή απειλή. Για άλλους η Ε.Ε. πρέπει απλά να αντέξει μέχρι το 2028, όταν και ελπίζεται ότι θα υπάρξει πολιτική αλλαγή στις ΗΠΑ.
Είναι δύσκολο όμως να φανταστεί κάποιος ακόμα και έναν Δημοκρατικό πρόεδρο να αποκαθιστά γενναιόδωρη βοήθεια προς την Ουκρανία την ώρα που και οι Αμερικάνοι έχουν τα δικά τους προβλήματα.
Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ της Ευρώπης αυτήν τη στιγμή για την Ουκρανία ουσιαστικά δεν εκτείνεται πέρα από τον ερχόμενο χειμώνα.
Η όποια στήριξη από εκεί και πέρα θα αρχίσει να τίθεται όλο και περισσότερο υπό αίρεση, ανάλογα με τα αποτελέσματα στις πολλές κρίσιμες εθνικές εκλογές που είναι προγραμματισμένες μέσα στο 2027, με αρχή στη Γαλλία την άνοιξη.
Τελικά, ίσως να είναι οι Ευρωπαίοι ψηφοφόροι που θα θέσουν σε κίνηση το τέλος του δράματος.
* O Άγγελος Χρυσόγελος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων
στο London Metropolitan University.