Της Μαρίας Δεδούση*
Μέχρι πριν από μερικούς μήνες, εάν ρωτούσες το ChatGPT για τον Ντόναλντ Τραμπ, θα σου απαντούσε ότι είναι «ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ». Μπορεί να είναι νοημοσύνη, έστω και τεχνητή, αλλά κανείς δεν είναι τέλειος. Η εμμονή του αυτή συνεχιζόταν ακόμη κι αν του εμφάνιζες αδιάσειστα στοιχεία. Κάποιος έκανε λάθος και σίγουρα δεν ήταν αυτό. Τελικά, κάποιος βαρέθηκε να ακούει παράπονα και το διόρθωσε.
Αν τέτοια πράγματα συμβαίνουν με ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο για το οποίο ξοδεύονται δισεκατομμύρια, καταλαβαίνετε τι συμβαίνει γενικά στο ίντερνετ, όπου καθένας ανεβάζει ό,τι του κατέβει στο κεφάλι ή ό,τι τον βολεύει. Άρα τι οφείλει να κάνει κανείς σε σχέση με όσα διαβάζει; Πολύ σωστά, να τσεκάρει.
Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2025 το 29,2% των ατόμων στην ΕΕ, ηλικίας 16-74 ετών, προσπάθησε να επαληθεύσει την εγκυρότητα πληροφοριών ή περιεχομένου που βρήκε στο ίντερνετ, μέσω άλλων πηγών. Σκέφτεστε ότι το ποσοστό είναι μικρό και έχετε δίκιο.
Υπάρχουν και χειρότερα νέα, όμως. Μαντέψτε ποια χώρα είναι στον πάτο της σχετικής λίστας. Σωστά μαντέψατε. Στην Ελλάδα, που είναι τελευταία στην ΕΕ, μόλις το 9,8% τσεκάρει όσα διαβάζει. Οι υπόλοιποι μπορεί και να τα καταπίνουν αμάσητα.
Πρώτη στη λίστα είναι η Ιρλανδία με σχεδόν 64%. Αυτό σημαίνει ότι, πέρα απ’ όλα τα άλλα, είμαστε ένας σχεδόν απόλυτα χειραγωγήσιμος λαός. Σημαίνει, επίσης, ότι είμαστε τεχνολογικά αναλφάβητοι, ότι βαριόμαστε και ότι δεν μας ενδιαφέρει η αλήθεια. Ή, και αν μας ενδιαφέρει, δεν ξέρουμε πώς να την αναζητήσουμε. Μετά, βέβαια, αναρωτιόμαστε γιατί διαδίδονται με τέτοια ταχύτητα οι κάθε λογής θεωρίες συνωμοσίας.
Η πλειονότητα φαίνεται ότι έχει πάψει να πιστεύει σε οτιδήποτε αποδεικνύει την αλήθεια και προτιμά να εμπιστεύεται όσους την κατασκευάζουν. Έχει πολλές εξηγήσεις αυτό, αλλά έχει και προεκτάσεις. Αν, για παράδειγμα, η χαμηλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς και τα ΜΜΕ οδηγεί τους ανθρώπους σε αναζήτηση εναλλακτικών πηγών πληροφόρησης και διαμόρφωσης άποψης, η διαρκής έκθεση σε ψέματα εντείνει αυτή την έλλειψη εμπιστοσύνης.
Μπαίνεις, με λίγα λόγια, σε ένα σπιράλ από το οποίο είναι πολύ δύσκολο να ξεφύγεις και το οποίο οδηγεί μόνο προς τα κάτω. Όλα αυτά καταλήγουν σε δύο άξονες: Στην πολιτική και στην κοινωνία. Διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ψηφίζουν, ας πούμε.
Σε ταΐζει ο άλλος ψέκες, σε πείθει και πας και τον ψηφίζεις. Σε κοινωνικό επίπεδο, πείθεσαι ότι δεν υπάρχει κορονοϊός και πας και κολλάς άλλους 100. Και πάει λέγοντας. Καταλήγεις να ζεις σε μια απολύτως εικονική πραγματικότητα, η οποία υπάρχει μόνο στο ίντερνετ και στο κεφάλι σου.
Παρ’ όλα αυτά, ο πραγματικός κόσμος εκεί έξω συνεχίζει να υπάρχει, αλλά τον αγνοείς πεισματικά. Όπως το ChatGPT αγνοούσε την αλήθεια για τον Τραμπ. Η σχέση με την πραγματικότητα διαρρηγνύεται οριστικά και καθένας ζει τρισευτυχισμένος στην κοσμάρα του. Κι ακόμη πιο τρισευτυχισμένοι εκείνοι που τον ταΐζουν ψέκες.
* Το κείμενο της Μαρίας Δεδούση -