Της Μαρίας Ν. Μαρκοπούλου
Το τελευταίο διάστημα οι ψίθυροι για πιθανή διάλυση του ΝΑΤΟ έχουν αυξηθεί μετά τους τριγμούς που προξένησαν η Τουρκία και η Ουγγαρία που εκφράζουν ευθαρσώς την επιθυμία τους να ορίζουν οι ίδιοι τα του οίκου τους και να μην δέχονται αποφάσεις που θέτουν σε κίνδυνο τις χώρες τους. Αλλά και η Γαλλία ψιθύρισε τις δικές της διαφωνίες χωρίς όμως να ξιφουλκήσει. Τελικά επειδή οι αποφάσεις του ΝΑΤΟ απαιτούν πλήρη ομοφωνία πολλές κυβερνήσεις θεωρούν την πιθανότητα σταδιακής διάλυσης της συμμαχίας σαν σοβαρό ενδεχόμενο.
Ωστόσο παρά τις ανησυχίες, για την ώρα τουλάχιστο η πιθανότητα να διαλυθεί επίσημα η συμμαχία είναι απειροελάχιστη ανεξάρτητα από τους τριγμούς και τα σημάδια λειτουργικής αποδυνάμωσης. Και εδώ πάλι συνήθης ύποπτος οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Τα αίτια των τριγμών
Χωρίς την ελάχιστη αμφιβολία κύριος μέτοχος του ΝΑΤΟ βασικός προστάτης και πυρηνική ομπρέλα είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες. Επομένως εάν τελικά τεθεί υπό αίρεση η εφαρμογή του άρθρου 5 “περί συλλογικής άμυνας, τίθεται σε άμεσο κίνδυνο η αποτρεπτική ισχύς της Συμμαχίας” υπενθυμίζει η Αμερική.
Αντιρρήσεις προέκυψαν επίσης και σχετικά με την διαφορά στόχου ορισμένων μελών όσον αφορά τον προσδιορισμό του εχθρού καθώς ορισμένοι μέτοχοι του ΝΑΤΟ δεν θεωρούσαν εχθρό όποιον όσους θεωρούσε ως απειλή ή Αμερική. Για παράδειγμα στο ανατολικό τμήμα της συμμαχίας οι ανησυχίες εντοπίζονται στην ανεξέλεγκτη βίαιη και αθρόα εισβολή μεταναστών στα κράτη τους και την δημιουργία αστάθειας στην Μεσόγειο ενώ η Αμερική θεωρεί προτεραιότητα κινδύνου τον Ειρηνικό και την Κίνα.
Πρόσθετο σημείο τριβών οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες του ΝΑΤΟ που μειώνουν τα οικονομικά αποθέματα των χωρών μελών οι οποίες ήδη αντιμετωπίζουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα και εξαιτίας της παγκόσμιας ενεργειακής ασφυξίας λόγω του πολέμου ΗΠΑ-Ιράν. Τέλος η δυσαρέσκεια αυξάνεται λόγω εξάρτησης της συμμαχίας από την αμερικανική στρατιωτική υποδομή.
Ωστόσο τις προαναφερόμενες προκλήσεις το ΝΑΤΟ διατηρεί ισχυρούς παράγοντες συσπείρωσης όπως: τις ενσωματωμένες στρατιωτικές δομές διοίκησης, την αμοιβαία διαλειτουργικότητα των στρατευμάτων και την έλλειψη μιας εναλλακτικής ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας που θα μπορούσε να αντικαταστήσει το σημερινό σύμφωνο.
Γερμανικός στρατός υπό αίρεση
Η Γερμανία έχει στρατό από το 1955. Το ερώτημα όμως αγγίζει μια βαθύτερη ιστορική και γεωπολιτική άποψη κατά πόσο υπάρχουν ακόμα φόβοι για αναβίωση της γερμανικής στρατιωτικής ισχύος που χτύπησε αλύπητα την Ευρώπη στον Β´ΠΠ όταν μετά την λήξη του με κοινή απαίτηση δεν επετράπη στην Γερμανία να αποκτήσει δικού της στρατού. Τέλος η ισχυρή επιμονή της Γαλλίας το 1945 οδήγησε ουσιαστικά στην δημιουργία του
ΝΑΤΟ το 1955.
Όταν όμως ο Ψυχρός Πόλεμος βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη προξενώντας ρίγη ανησυχίας στο μεγαλύτερο μέρους του πλανήτη η συμμετοχή της Γερμανίας στην συνολική άμυνα της Δύσης κρίθηκε περισσότερο από αναγκαία και όλοι συμφώνησαν να της δοθεί το πράσινο φως να δημιουργήσει δικό της στρατό αλλά με μια μόνη προϋπόθεση: “σε καιρό πολέμου ο γερμανικός στρατός δεν θα υπάκουε σε ανεξάρτητο οργανισμό αλλά θα υπαγόταν απευθείας στην διοίκηση του ΝΑΤΟ”.
Και το 1990 -με την Συνθήκη για την επανένωση της Γερμανίας- τέθηκε ανώτατο όριο των 370.000 ατόμων στο προσωπικό των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων και η Γερμανία ανέλαβε την εκ νέου δέσμευση ότι δεν θα αποκτούσε ποτέ πυρηνικά, χημικά ή βιολογικά όπλα. Εδώ θα πρέπει να αναφερθεί ότι μετά τον πόλεμο η ίδια η γερμανική κοινωνία ανέπτυξε “κουλτούρα αυτοσυγκράτησης” και με το σύνθημα “ποτέ ξανά” -και την οικονομική στήριξη της Αμερικής- η χώρα αναδείχθηκε μεν σε οικονομικό γίγαντα αλλά χωρίς ουσιαστική στρατιωτική ισχύ. Επίσης καθώς οι αμυντικές της δαπάνες παρέμεναν χαμηλές και ο εξοπλισμός της απαξιωνόταν τελούσε υπό την απόλυτη εξάρτηση της αμερικανικής προστασίας.
Νέο σκηνικό
Πρόσφατα η Ρωσία επιτέθηκε στην Ουκρανία. Η Γερμανία με κονδύλια της τάξης των 100 δισεκατομμυρίων ευρώ ξεπέρασε το όριο του 2% του ΑΕΠ για αμυντικούς σκοπούς. Η Πολωνία, η Ουγγαρία, οι χώρες της Βαλτικής αλλά και η Γαλλία, δεν εκφράζουν πλέον φόβους για αναβίωση της γερμανικής επιθετικότητας αλλά τώρα ζητούν από το Βερολίνο να ηγηθεί της ευρωπαϊκής άμυνας. Και οι όποιες επιφυλάξεις δεν αναφέρονται πλέον στην τυχόν επιθετικότητα της Γερμανίας αλλά στην γερμανική υπεροχή στην πώληση όπλων όπως και σε κάποια πιθανή ανάδειξη ακροδεξιών πυρήνων στην εσωτερική και εξωτερική της πολιτική. Ο τελευταίος φόβος τους επαληθεύτηκε πρόσφατα…
Η Αμερική τέλος διαφωνεί έντονα στην ιδέα δημιουργίας αμιγώς ευρωπαϊκής άμυνας για δύο λόγους, για
α) να πιέσουν την Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερο οικονομικό και στρατιωτικό βάρος και
β) να αντιμετωπίσουν αρνητικά την δημιουργία ανεξάρτητων δομών εκτός της ομπρέλας του ΝΑΤΟ.
Οι βασικοί όμως λόγοι για την αντίδραση της Ουάσιγκτον εστιάζονται στο σκεπτικό ότι:
1. Το ο ΝΑΤΟ είναι ο βασικός μηχανισμός μέσω του οποίου οι ΗΠΑ ασκούν γεωπολιτική επιρροή στην ευρωπαϊκή ήπειρο,
2. Μια αυτόνομη ευρωπαϊκή αμυντική δομή θα μπορούσε να αποδυναμώσει το ΝΑΤΟ και τον βασικό ρόλο που διαδραματίζει η Αμερική στις αποφάσεις ασφαλείας της Ευρώπης,
3. Η δημιουργία παράλληλων στρατιωτικών αρχηγείων, δομών διοίκησης και εξοπλιστικών προγραμμάτων στην Ευρώπη θα οδηγούσε σε σπατάλη πόρων ενώ οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες πρέπει να ενισχύουν τις δυνατότητες του ΝΑΤΟ και όχι να δημιουργούν δαπανηρούς πυρήνες ανταγωνισμού,
4. Η αμερικανική αμυντική βιομηχανία που σήμερα κατέχει ηγετική θέση στις προμήθειες των κρατών-μελών με μαχητικά αεροσκάφη, συστήματα αεράμυνας κλπ μια αυτόνομη ευρωπαϊκή άμυνα θα επέφερε σοβαρό οικονομικό πλήγμα στην αμερικανική αμυντική βιομηχανία καθώς οι Ευρωπαίοι θα προτιμούσαν να στηρίξουν την δική τους παραγωγή,
5. Θεωρούν αβέβαιη την ικανότητα της ΕΕ να πετυχαίνει σε περίοδο κρίσεων πολιτική ενότητα προκειμένου να λαμβάνονται γρήγορες στρατιωτικές αποφάσεις που απαιτούν ομοφωνία.
Παρά τις επιφυλάξεις αυτές η αμερικανική πολιτική στηρίζει την πρόταση να ενισχυθούν οι αμυντικές δυνατότητες των ευρωπαϊκών κρατών, “με την προϋπόθεση να λειτουργούν συμπληρωματικά προς το ΝΑΤΟ και να μην οδηγούν σε αποσύνδεση την Ευρώπη από την αμερικανική στρατηγική”.
Τελικά αν και τα προηγούμενα χρόνια τα κράτη εξέφρασαν την απόλυτη εμπιστοσύνη τους ότι η Γερμανία ανέλαβε το κόστος για τις αμαρτίες του Β´ΠΠ, το πρόσφατο πολιτικό αποτέλεσμα έδειξε ότι ίσως τα πράγματα να μην είναι έτσι ακριβώς…
Δίκαιοι οι φόβοι του 1945;
Η πολιτική σκηνή της Γερμανίας βρέθηκε ξαφνικά στο μέσο της δίνη σοβαρών πολιτικών ανακατατάξεων. Μετά τις ομοσπονδιακές εκλογές του 2025 η ηγεσία του Καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς με την συνεργασία της κεντροδεξιάς και των σοσιαλδημοκρατών δείχνει ότι μετράει ημέρες. Τώρα όμως η οικονομική ύφεση, η μεταναστευτική πολιτική, το κόστος ζωής, οι μεταρρυθμίσεις στο συνταξιοδοτικό και η παροχή υποστήριξης στην Ουκρανία υπήρξαν οι βασικές αιτίες που σήμαναν την υποχώρηση των κυβερνητικών ποσοστών.
Αποτέλεσμα υπήρξε η άνοδος της ακροδεξιάς που απορρόφησε την δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων σχεδόν σε όλη την χώρα με την αδυναμία τυχόν σχηματισμού κυβέρνησης εάν δεν γίνει δεκτός ο ακροδεξιός πυρήνας στο οποίο κυβερνητικό σχήμα.
Αυτή την στιγμή η πολιτική σκηνή στην Γερμανία δεν έχει ακόμα ρίξει αυλαία αλλά η ανάδειξη ενός οργισμένου πρωταγωνιστή σε ένα σενάριο τρόμου θέτει σε σοβαρή αμφισβήτηση το πολιτικό μέλλον της χώρας αλλά και την συνοχή του ίδιου του ΝΑΤΟ.