Του Άγι Μ. Παπαδόπουλου
ΠΕΡΠΑΤΩ στην όχθη του Κεράτιου Κόλπου από το Αγιούμπ τζαμί και το υπέροχο νεκροταφείο του ως το Φανάρι. Πέτριον, Παλάτιον, Balat. Τουρίστες σε γκρουπ, γυναίκες με μαντίλες, μαύρες λιμουζίνες και τρίκυκλα. Η Μεγάλη του Γένους Σχολή στέκεται επιβλητική ψηλά στον Πέμπτο Λόφο της επταλόφου Βασιλεύουσας. Λειτουργούσε ακόμη την τελευταία φορά που την είχα επισκεφτεί. Τώρα είναι κλειστή, έχει προβλήματα στατικότητας το υπέροχο κτίριο με τα κόκκινα τούβλα που διακρίνεται απ’ όλο τον Κόλπο. Οι μαθητές της στεγάζονται στο δημοτικό σχολείο της ελληνικής κοινότητας των Ταταούλων, το οποίο δεν λειτουργεί εδώ και χρόνια λόγω έλλειψης παιδιών.
ΤΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ στους πρόποδες του λόφου, πνιγμένο από τις παλιές πολυκατοικίες με κρεμασμένες σημαίες της ημισελήνου στα μπαλκόνια, είναι ανακαινισμένο και τα μέτρα ασφαλείας αυστηρά.
Ακολουθία της Κυριακής των Βαΐων, με πολλούς πιστούς απ’ όλο τον κόσμο, τους επισκόπους ιστορικών μητροπόλεων της Πόλης και του Μαρμαρά χωρίς ποίμνιο σήμερα, και τον Οικουμενικό Πατριάρχη να ξεχωρίζει, κουβαλώντας το βάρος της σταυρωμένης Ρωμιοσύνης της Πόλης.
Βυζαντινή λειτουργία και βαθιά συγκίνηση, αυτή που φέρνει έναν κόμπο στο λαιμό, όλα στριμωγμένα στον μικρό ναό του Αγίου Γεωργίου. «Hagia Sophia was unfortunately booked», είχε σχολιάσει χωρίς ίχνος χαμόγελου ένας εξ Αμερικής επίσκοπος.
ΕΙΝΑΙ ΜΙΚΡΗ η απόσταση από το Πατριαρχείο ως την Αγία Σοφία, ανηφορίζει κανείς στον Πρώτο Λόφο. Κόβεται η ανάσα από την ανηφόρα. Την έχω κάνει ξανά αυτήν τη διαδρομή, πριν 37 χρόνια και δυο ζωές. Κι είχε πάλι ζέστη και υγρασία. Σταγόνες ιδρώτα, που εξατμίζονται δύσκολα, δεν δροσίζουν.
Η Αγία Σοφία είναι εδώ και έξι χρόνια τζαμί. Ένα φτηνό πράσινο χαλί σκεπάζει τα παλιά μάρμαρα, μεγάλες σκαλωσιές κρύβουν το ανάλαφρο μεγαλείο του τρούλου, πλήθη μουσουλμάνων προσεύχονται. Έχει πολλή φασαρία. Non in commotione Dominus.
ΕΥΧΑΡΙΣΤΗ αντίστιξη το Μουσείο «The Hagia Sophia History and Experience», ακριβώς απέναντι. Μια εξαιρετικά καλοδουλεμένη, και ιστορικά ακριβής, οπτικοακουστική ξενάγηση στην ιστορία του μνημείου από την εποχή του Μεγάλου Κωνσταντίνου ως σήμερα. Ενδιαφέρουσα υποσημείωση: το κτίριο που στεγάζεται το μουσείο ήταν η έδρα της υπηρεσίας του τουρκικού κτηματολογίου, που λειτουργεί από την εποχή της οθωμανικής αυτοκρατορίας.
Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ γέφυρα του Γαλατά δεν έχει τη χάρη της παλιότερης, αλλά σε βγάζει πάντα στην αντίπερα όχθη του Κεράτιου, στο Πέρα. Η Μεγάλη Οδός του Πέραν, πολύβουος πεζόδρομος και σημείο αναφοράς για ντόπιους και επισκέπτες. Ανάμεσα σε σύγχρονα πολυκαταστήματα στέκονται κτίρια σε ρυθμό νεοκλασικό και Αρτ Νουβό, αριστοκρατικά μέσα στην πατίνα του χρόνου. Με ελληνικά ονόματα ιδιοκτητών και αρχιτεκτόνων ψηλά στις εισόδους τους, κάποια παραμένουν σιωπηλά κλειστά.
Από εδώ ξεκίνησαν τα Σεπτεμβριανά του 1955. Σε ένα τέτοιο κτίριο, το Σισμανόγλειο Μέγαρο, βρίσκεται η ελληνική προξενική κατοικία. Καθησυχαστική η εικόνα της ελληνικής σημαίας όπως κυματίζει δίπλα σ’ αυτήν της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κοντά είναι και το Ζωγράφειο Λύκειο, ζωντανό εκπαιδευτικό ίδρυμα χάρις στην προσπάθεια του διευθυντή του Γιάννη Δεμιρτζόγλου και των καθηγητών. Δεν μπορώ να μη σκεφτώ ότι ως τα τέλη του ’60 είχε 650 μαθητές. Σήμερα έχει 75.
ΑΠΟ ΤΗΝ όχθη του Γαλατά στη Χάλκη, ούτε μιάμιση ώρα με το καραβάκι της γραμμής. Στη Θεολογική Σχολή σκιές των τελευταίων μαθητών του 1971 κυκλοφορούν ακόμη στις αίθουσες διδασκαλίας με τα υπέροχα ξύλινα αναγνωστήρια.
Μισό αιώνα και πλέον την κράτησαν ζωντανή ως κτίριο και ως όραμα, με ανέλπιδο αγώνα, οι ιερείς του Πατριαρχείου και οι λιγοστοί Ρωμιοί της Πόλης. Ανακαινίζεται με εντατικό ρυθμό εκ βάθρων, χάρις στη χορηγία του εφοπλιστή Αθανάσιου Μαρτίνου.
Σύντομα θα είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο, έτοιμο να δεχτεί νέους μαθητές, επιστήμονες, ερευνητές απ’ όλο τον κόσμο. Προοπτική ευοίωνη, όπως και η παρουσία ενός νέου, Ελλαδίτη ιερωμένου. Αρκεί βεβαίως να επιτρέψει το τουρκικό κράτος την επαναλειτουργία της. Κι αρκεί να επιτραπούν και μαθητές εκτός Τουρκίας.
ΚΑΤΗΦΟΡΙΖΩ μέσα απ’ το δασάκι προς το λιμάνι, βλέπω τα ξύλινα σπίτια με ονόματα Ελλήνων κτητόρων, το πανέμορφο πετρόχτιστο Αρρεναγωγείον και Παρθεναγωγείον. Κλειστά όλα, φθείρονται αργά -είναι ήπιο το κλίμα στα Πριγκηπόνησα- αλλά αντέχουν ακόμη.
ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΡΑΒΑΚΙ, επιστρέφοντας προς τη Χαλκηδόνα, βλέπω τους αμέτρητους ουρανοξύστες στην ευρωπαϊκή και την ασιατική ακτή του Βόσπορου. Η Κωνσταντινούπολη σήμερα. Μια μεγαλούπολη 20 και πλέον εκατομμυρίων, στην οποία ζουν λίγο περισσότεροι από 1.000 Ρωμιοί. Πόσο να αντέξεις σε μια μάχη με τέτοιες αναλογίες;
Η σεβάσμια μορφή του Πατριάρχη Βαρθολομαίου, η ουσιαστική στήριξη ενός Έλληνα ευεργέτη, ο καθημερινός αγώνας των εκπαιδευτικών στα σχολεία της ελληνικής κοινότητας και ο ήρεμος, μεστός λόγος του νεαρού πατέρα Μελέτιου δίνουν μια ελπίδα.
Ίσως υπερβατική. Αλλά πάλι, θα είχε επιβιώσει ο Ελληνισμός δίχως υπερβάσεις; Ανέσπερο το φως της Αναστάσεως.
* Του Άγι Μ. Παπαδόπουλου, καθηγητή Πολυτεχνικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Αναρτήθηκε στο https://www.naftemporiki.gr/afieromata/the-n-society/2100137/stin-poli-ton-ypervaseon/