Της Μαρίας Ν. Μαρκοπούλου
Ο Μολώχ ήταν ο εκδικητικός και τρομολάγνος Θεός των Χαναναίων στο όνομα του οποίου οι πιστοί θυσίαζαν μωρά στο όνομα του προκειμένου για να τους χαρίσει νίκες και πλούτη. Σήμερα ο όρος “σύνδρομο Μολώχ” είναι μια μεταφορική έννοια που περιγράφει τα ολέθρια αποτελέσματα του ανταγωνισμού στις σύγχρονες κοινωνίες. Στην Ελλάδα θα μπορούσε να αποδοθεί με την φράση “ο θάνατος σου, η ζωή μου”.
Η τεχνητή νοημοσύνη και οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις στον ίδιο τομέα επαναφέρουν τον όρο στο προσκήνιο μιας κοινωνίας ανέτοιμης να αντιληφθεί τα οφέλη ή τις ολέθριες συνέπειες της χρυσής της.
Κι αυτό γιατί όλα εξαρτώνται από τους κανόνες χρήσης της και κυρίως για την ποιότητα και τις προθέσεις εκείνων που θα θέσουν κανόνες σχεδιάζοντας το μέλλον μας.
Οι σύγχρονοι φιλόσοφοι και αναλυτές όπως ο Scott Alexander και ο Daniel Schmachtenberger αναφερόμενοι στο “σύνδρομο του Μολώχ” περιγράφουν τις καταστροφικές δομές ανταγωνισμού στην ανθρώπινη κοινωνία. Τι αυτούς ο Μολώχ είναι η αόρατη δύναμη που αναγκάζει τους ανθρώπους να παίρνουν αποφάσεις που μακροπρόθεσμα καταστρέφουν τα πάντα- μια τρομακτική παγίδα που εμφανίζεται όταν άνθρωποι, εταιρείες ή κράτη δρουν προς όφελος του δικού τους συμφέροντος με αποτέλεσμα την καταστροφή του συνόλου. Και ενώ οι προθέσεις τους δεν είναι αρνητικές χάριν του ανταγωνισμού αναγκάζονται να κάνουν μέρος στην κούρσα επικράτησης για να μένουν στην κορυφή έναντι των υπολοίπων παικτών. Μερικά γνωστά παραδείγματα:
Ο Αγώνας των Εξοπλισμών (Πυρηνικά): Η χώρα Α και η χώρα Β ξοδεύουν τρισεκατομμύρια για να φτιάξουν πυρηνικά όπλα. Καμία χώρα δεν θέλει έναν πυρηνικό πόλεμο· αν μπορούσαν, θα προτιμούσαν να ξοδέψουν αυτά τα χρήματα στην παιδεία ή την υγεία. Όμως, αν η χώρα Α σταματήσει, η χώρα Β θα αποκτήσει πλεονέκτημα. Έτσι, ο «Μολώχ» τις αναγκάζει να συνεχίσουν να θυσιάζουν πόρους σε μια ισορροπία τρόμου.
Τα Φίλτρα στα Social Media / Πλαστικές Επεμβάσεις: Αν κανείς δεν χρησιμοποιούσε φίλτρα, όλοι θα ήταν ίσοι. Αν όμως μερικοί αρχίσουν να τα χρησιμοποιούν και δείχνουν «τέλειοι», οι υπόλοιποι νιώθουν την πίεση να το κάνουν κι αυτοί για να παραμείνουν ελκυστικοί ή ανταγωνιστικοί. Στο τέλος, όλοι ζουν με παραμορφωμένα πρότυπα ομορφιάς και αυξημένο άγχος. Κανείς δεν το ήθελε, αλλά όλοι αναγκάστηκαν να ακολουθήσουν.
Η Καταστροφή του Περιβάλλοντος: Μια εταιρεία ξέρει ότι η μόλυνση βλάπτει τον πλανήτη. Αν όμως ξοδέψει εκατομμύρια για να γίνει 100% πράσινη, ενώ οι ανταγωνιστές της δεν το κάνουν, τα προϊόντα της θα ακριβύνουν και θα χρεοκοπήσει. Ο Μολώχ της επιβάλλει να μολύνει για να επιβιώσει στην αγορά.
Ο Μολώχ και η Τεχνητή Νοημοσύνη: Στο πλαίσιο της AI, το Σύνδρομο του Μολώχ είναι ο μεγαλύτερος εφιάλτης των ερευνητών ασφάλειας.
Ας υποθέσουμε ότι η Εταιρεία Χ αναπτύσσει μια ισχυρή AI και συνειδητοποιεί ότι χρειάζεται 6 μήνες αυστηρών δοκιμών ασφαλείας για να βεβαιωθεί ότι δεν θα ξεφύγει από τον έλεγχο. Ωστόσο, γνωρίζει ότι η Ανταγωνιστική Εταιρεία Ψ αναπτύσσει κάτι παρόμοιο και σκοπεύει να το κυκλοφορήσει σε 2 μήνες.
Αν η Εταιρεία Χ περιμένει και κάνει τους ελέγχους, η Εταιρεία Ψ θα πάρει όλη την αγορά, τη δόξα και τα κέρδη. Έτσι, ο Μολώχ (ο τυφλός ανταγωνισμός) αναγκάζει την Εταιρεία Χ να παρακάμψει τους ελέγχους ασφαλείας και να βγάλει το προϊόν γρήγορα. Το ίδιο κάνει και η Εταιρεία Ψ. Αποτέλεσμα: Όλοι τρέχουν προς τον γκρεμό με σπασμένα φρένα, παρόλο που κανείς δεν θέλει να πέσει.
Πώς νικιέται ο Μολώχ; Ο μόνος τρόπος να ηττηθεί το Σύνδρομο του Μολώχ είναι ο Συντονισμός (Coordination) και η Επιβολή Κανόνων.
Χρειάζονται ανώτερες δεσμευτικές συμφωνίες, διεθνείς νόμοι και συστήματα ελέγχου που θα τιμωρούν όποιον κλέβει ή βιάζεται, εξασφαλίζοντας ότι όλοι οι παίκτες κινούνται με την ίδια ασφαλή ταχύτητα. Είναι σαν να βάζεις έναν διαιτητή σε ένα παιχνίδι: χωρίς αυτόν, οι παίκτες θα άρχιζαν να χτυπούν ο ένας τον άλλον για να κερδίσουν· με τον διαιτητή, αναγκάζονται να παίξουν με τους κανόνες.
Αυτός είναι ο λόγος που η δημιουργία μιας παγκόσμιας «συνθήκης» για την AI είναι τόσο επείγουσα. Πρέπει να νικήσουμε τον Μολώχ πριν ο Μολώχ μάς αναγκάσει να θυσιάσουμε το ίδιο μας το μέλλον.