Δημοσιογράφοι που μετείχαμε στην ημερίδα, στο Μικρό Χωριό.
Μετά από 63 χρόνια και 4 μήνες, την Κυριακή 17 Μαΐου, ξαναβρέθηκα στο Μικρό Χωριό της Ευρυτανίας. Είχα πρωτοπάει τον Ιανουάριο του 1963, ως απεσταλμένος της εφημερίδας “Ελευθερία”, για να καλύψω την πολύνεκρη καταστροφή από τις κατολισθήσεις. Θεομηνία που – για ‘μένα τουλάχιστον, 19χρονο άπειρο δημοσιογράφο – δεν περιγραφόταν εύκολα με λέξεις.
Αυτή τη φορά, ευτυχώς, δεν πήγα ως ρεπόρτερ για να καλύψω μια καταστροφή, αλλά για να μιλήσω για το πώς έζησα την καταστροφή, μετέχοντας σε εκδήλωση στο αναγεννημένο Μικρό Χωριό.
Εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο διημερίδας με θέμα «Ο Ευρυτανικός Τύπος: Ιστορία, Προκλήσεις και η Συμβολή του στην Τοπική Κοινωνία»· και την διοργάνωσαν το Μορφωτικό Ίδρυμα της Ένωσης Συντακτών Θεσσαλίας, Στερεάς Ελλάδας και Εύβοιας, τα Γενικά Αρχεία Κράτους – Τμήμα ΓΑΚ Φθιώτιδας, η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, ο ΟΠΑΣΤΕ και η ΠΟΕΣΥ, με την υποστήριξη του Δήμου Καρπενησίου, της Αδελφότητας Μικροχωριτών «Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος» και του Τμήματος ΓΑΚ Ευρυτανίας.
Οι εργασίες της διημερίδας ξεκίνησαν το Σάββατο 16 Μαΐου 2026 στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Καρπενησίου, όπου παρουσιάστηκε η ιστορική διαδρομή του Ευρυτανικού Τύπου, από τις πρώτες εκδοτικές προσπάθειες του 19ου αιώνα έως τις σύγχρονες προκλήσεις της ψηφιακής εποχής. Η διημερίδα συνεχίστηκε την επομένη, στο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Μικρού Χωριού Ευρυτανίας.
Τον συντονισμό της πρώτης ημέρας είχε η δημοσιογράφος, μέλος της ΕΣΗΕΘΣΤΕ-Ε, Όλγα Λαθύρη, ενώ χαιρετισμούς απηύθυναν εκπρόσωποι των συνδιοργανωτών και της τοπικής αυτοδιοίκησης, υπογραμμίζοντας τη σημασία διατήρησης της ιστορικής μνήμης και της ενίσχυσης της περιφερειακής δημοσιογραφίας.
Στη συνέχεια, η προϊσταμένη των ΓΑΚ Φθιώτιδας, Σοφία Βακιρτζηδέλη, ανέπτυξε το θέμα «Ο Ευρυτανικός Τύπος και η ιστορία του», παρουσιάζοντας σπάνια στοιχεία από τον αρχειακό πλούτο της περιοχής.
Η Έλενα Κανέλλου αναφέρθηκε στη διαδρομή του “Ράδιο Καρπενήσι 97.5 FM”, του πρώτου ιδιωτικού ραδιοφωνικού σταθμού στην Ελλάδα, ενώ ο Διονύσης Παρούτσας εκπαιδευτικός και αρθρογράφος των «Ευρυτανικών Νέων» και του evrytanika.gr, μίλησε για το παρόν και το μέλλον του Τύπου στην Ευρυτανία και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα τοπικά μέσα ενημέρωσης.
Βαγγέλης Πλάκας, Δημήτρης Κουμπιάς, Γιάννης Σιούλας στο πάνελ.
Τη δεύτερη μέρα, στο Μικρό Χωριό, θέμα της εκδήλωσης ήταν η τραγωδία του 1963 και τους ομιλητές συντόνισε ο δημοσιογράφος, αντιπρόεδρος του Μορφωτικού Ιδρύματος της ΕΣΗΕΘΣΤΕ-Ε, Γιάννης Σιούλας.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ήταν η εισήγηση του δημοσιογράφου Σπύρου Κρίκου -που έχει αναρτηθεί στις ΑΠΟΨΕΙΣ - για το τυπογραφείο των ΕΑΜικών Οργανώσεων Στερεάς Ελλάδας στο Μικρό Χωριό και την ιστορική σημασία της “Εφημερίδας της Κυβέρνησης του Βουνού”.
Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Βαγγέλης Πλάκας ανέλυσε τον ρόλο του Τύπου στις φυσικές καταστροφές, με αναφορά στην τραγωδία του Μικρού Χωριού, ενώ προβλήθηκε το ντοκιμαντέρ του ιδίου, «Το χωριό που νίκησε τον θάνατο», το οποίο συγκίνησε τους παρευρισκόμενους, αναδεικνύοντας την ιστορία αλληλεγγύης και ανασυγκρότησης του Μικρού Χωριού μετά τη φονική κατολίσθηση.
Το πρώτο μου μεγάλο ρεπορτάζ «επί του πεδίου»
Ενδιάμεσα, μίλησε ο γράφων και είπε: Η σημερινή εκδήλωση με γυρίζει 63, χρόνια πίσω, στον Ιανουάριο του 1963, όταν – λίγες ημέρες μετά τα 19α γενέθλιά μου – βρέθηκα εδώ, στο Μικρό Χωριό, ως απεσταλμένος της εφημερίδας “Ελευθερία”, για να καλύψω την πολύνεκρη καταστροφή από τις κατολισθήσεις. Θεομηνία που – για ‘μένα τουλάχιστον, άπειρο δημοσιογράφο – δεν περιγραφόταν εύκολα με λέξεις.
Ήταν το πρώτο μου μεγάλο ρεπορτάζ «επί του πεδίου». Μια αποστολή που προέκυψε σχεδόν τυχαία, κυρίως επειδή διέθετα αυτοκίνητο· όχι δικό μου, του πατέρα μου. Ξεκίνησα πρωί Κυριακής 13 Ιανουαρίου, ύστερα από τηλεφωνική εντολή του αρχισυντάκτη μου Γιώργη Ανδρουλιδάκη, που με ξάφνιασε. Ευχάριστα βέβαια… Βλέπετε τότε ήμουν άμισθος μαθητευόμενος συντάκτης και περίμενα την ευκαιρία να ενταχθώ στο μισθολόγιο· στο οποίο μπήκα 4 μήνες μετά. Το πώς, είναι μια άλλη ιστορία…
Ήρθα εδώ λίγο μετά το μεσημέρι, σ’ ένα χωριό γκρεμισμένο. Ή - πιο σωστά - αυτό που αντίκρισα… δεν ήταν χωριό. Ήταν σιωπή, συντρίμμια, χαλάσματα παντού και μια γη που έμοιαζε ακόμη να ανασαίνει βαριά, σαν να μην είχε τελειώσει αυτό που είχε αρχίσει.
Έμεινα μέχρι αργά τη νύχτα και ξημερώματα Δευτέρας επέστρεψα για να γράψω το ρεπορτάζ. Και αν με ρωτούσε κανείς τι ένιωθα όσο βρισκόμουν στον τόπο της καταστροφής … η αλήθεια είναι ότι στην αρχή δεν ήξερα. Ήταν ένα σοκ, ένα πάγωμα. Προσπαθούσα να καταλάβω τι είχε συμβεί, αλλά το μυαλό αρνιόταν να το δεχτεί. Έβλεπα μπροστά μου ένα χωριό που δεν υπήρχε πια. Όταν έφτασα, οι μαρτυρίες ήταν ακόμη ζωντανές, γεμάτες τρόμο. Άνθρωποι μιλούσαν και έτρεμαν. Περιέγραφαν τη γη που «κατάπινε» τα πάντα. Το βουνό που «έπεφτε». Πίστευαν ότι τίποτα δεν μπορούσε να τους σώσει.
Μέσα σε λίγα λεπτά, η Χελιδόνα κατέβηκε πάνω στους ανθρώπους. Κομμάτια του βουνού ξεκόλλησαν και κύλησαν με ορμή προς το χωριό· θάβοντας σπίτια, ζωές, μνήμες. Η γη άνοιγε· τα σπίτια χάνονταν. Άνθρωποι έτρεχαν χωρίς να ξέρουν προς τα πού. Και τότε ήρθε ο φόβος. Όχι μόνο για όσα είχαν γίνει, αλλά και για όσα μπορούσαν ακόμη να συμβούν. Και μαζί με τον φόβο, μια αίσθηση αδυναμίας. Το έδαφος δεν ήταν σταθερό. Οι κατολισθήσεις συνεχιζόντουσαν. Κάθε ήχος σε έκανε να κοιτάς το βουνό και να νιώθεις αδύναμος. Έβλεπα την καταστροφή, τον ανθρώπινο πόνο και καταρρακωνόμουν που δεν μπορούσα να κάνω κάτι. Άλλωστε ήμουν εκεί για να καταγράψω, όχι για να σώσω. Ρεπόρτερ και όχι διασώστης.
Αχτίδα φωτός, μέσα στον πανικό, η σωτηρία των παιδιών· που σώθηκαν γιατί εκείνη την ώρα βρίσκονταν στην εκκλησία. Και γιατί ένας άνθρωπος στάθηκε όρθιος μέσα στον τρόμο. Ο δάσκαλος Ανδρέας Πετένιος. Δεν άφησε κανένα παιδί να φύγει. Τα κράτησε εκεί. Και τα έσωσε.
Έξω, το χωριό χανόταν. Σπίτια παρασύρονταν σαν να ήταν φτιαγμένα από χαρτί. Δέντρα αιώνων ξεριζώνονταν και κατρακυλούσαν μαζί με το χώμα. Άνθρωποι χάνονταν μέσα σε ρήγματα που άνοιγε η γη. Φωνές, κραυγές, ονόματα που καλούνταν μέσα στο χάος.
Και κάπου εκεί, μέσα σε όλο αυτό, ένιωσα και κάτι άλλο. Βαθιά συγκίνηση για τους ανθρώπους που, μέσα στην απόγνωση, έδειχναν δύναμη. Που έψαχναν ο ένας τον άλλον. Που βοηθούσαν όπως μπορούσαν. Που στέκονταν όρθιοι ενώ όλα γύρω τους είχαν καταρρεύσει. Τελικός απολογισμός: Δεκατρείς νεκροί. Ένα χωριό θαμμένο. Ένας τόπος που μέσα σε ένα τέταρτο έσβησε από τον χάρτη.
Το χωριό εκκενώθηκε και οι άνθρωποι ξεριζώθηκαν, για δεύτερη φορά μάλιστα. Η πρώτη ήταν στα τέλη του1942, όταν είχε καεί από Ιταλούς και Γερμανούς. Τότε εγκαταλείφθηκε και οι κάτοικοι άρχισαν να επιστρέφουν μετά το 1950.
Και όμως, τα σημάδια για τη θεομηνία υπήρχαν. Η γη είχε προειδοποιήσει, αλλά δεν υπήρξε έγκαιρη αντίδραση. Οι Μικροχωρίτες, δυο μέρες πριν, από τις 11 Ιανουαρίου είχαν ενημερώσει τη Νομαρχία Ευρυτανίας για την αιφνίδια διακοπή της λειτουργίας του υδραγωγείου και για ρωγμές που εμφανίστηκαν σε πολλά σπίτια, αλλά και στο έδαφος Ωστόσο, η Νομαρχία δεν πρόλαβε να ασχοληθεί. Την πρόλαβε η κατολίσθηση.
Κι όμως… το Μικρό Χωριό δεν τελείωσε εκεί. Ξανασηκώθηκε. Λίγο πιο πέρα. Πάνω στα ερείπια της μνήμης του. Οι άνθρωποί του δεν λύγισαν. Έχτισαν ξανά σπίτια, ζωές, ελπίδα. Αλλά δεν ξέχασαν. Δεν ξεχνιούνται αυτά. Οι φωνές. Οι εικόνες. Οι άνθρωποι που χάθηκαν. Οι άνθρωποι που σώθηκαν.
Για μένα, εκείνη η αποστολή δεν ήταν απλώς σταθμός στο ξεκίνημά μου στη δημοσιογραφία. Ήταν ένα μάθημα ζωής. Μια στιγμή που μου έμαθε πόσο εύθραυστη είναι η ζωή – και πόσο δυνατός μπορεί να γίνει ο άνθρωπος μέσα στην καταστροφή. Σήμερα δεν θυμόμαστε μόνο μια τραγωδία. Θυμόμαστε την ανθρώπινη αντοχή. Και έχουμε χρέος να θυμόμαστε.
Πριν από ένα χρόνο, το Μάιο του 2025, είχα αναρτήσει στο site μου το https://www.syntaktisylis.gr την εμπειρία μου από το πρώτο μου «ρεπορτάζ επί του πεδίου» - όπως τιτλοφορήθηκε στο πρόγραμμα της σημερινής εκδήλωσης η εισήγησή μου. Ρεπορτάζ επί του πεδίου της μάχης, ενάντια στα στοιχεία της φύσης.
Οι συγκεκριμένες αναρτήσεις δεν προκάλεσαν μόνο την πρόσκλησή μου εδώ, από τον συνάδελφο και φίλο Σπύρο Κρίκο, αλλά και μήνυμα αναγνώστη με ιδιαίτερη αναφορά στο δάσκαλο που έσωσε τα παιδία. Γράφει μεταξύ άλλων γι’ αυτόν: «Είχα δάσκαλο στα μετέπειτα χρόνια τον αείμνηστο Ανδρέα Πετένιο! Μοναδικός και ανεπανάληπτος!!! Εκείνη την Κυριακή πήγε στο Μικρό Χωριό, για να επισκεφτεί την αρραβωνιαστικιά του την Ρωξάνη, που υπηρετούσε στο χωριό και ήταν με τα παιδάκια του σχολείου στην Εκκλησία, όπου τα κράτησε εκείνος μέσα στο πανικό και τα έσωσε! Και , αν και μετακινήθηκε σε άλλο χωριό, αφήνοντας την έδρα του, του απονεμήθηκε μετάλλιο, που το φορούσε στις παρελάσεις και τον λέγαμε εμείς "ηρωικό"!!!» Και συμπλήρωσε το μήνυμά του: «Το χωριό βρίσκεται στους πρόποδες του όρους Χελιδώνα που πρωταγωνίστησε στα χρόνια του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα και πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος την περίοδο της Αντίστασης, και έγινε τραγούδι. Σήμερα η μικρή κοινότητα έχει αναγεννηθεί και ξαναστήθηκε, αλλά δεν έχει ξεχάσει τους νεκρούς της.... 60 σπίτια του Μικρού Χωριού καταστράφηκαν και, για πολλές ημέρες, ακούγονταν από τα βάθη της γης τα βογκητά των θαμμένων ζώων. Παρ’ όλ’ αυτά, το Μικρό Χωριό δεν “πέθανε”. Ξαναχτίστηκε βάσει σχεδίου, δύο χιλιόμετρα μακριά από τον τόπο της καταστροφής. Πέντε χρόνια μετά, το Νέο Μικρό Χωριό πήρε σάρκα και οστά, ενώ το Παλαιό Μικρό Χωριό παραμένει μέχρι σήμερα ένας ιστορικός και δημοφιλής τουριστικός προορισμός. Οι μαρτυρίες των επιζώντων, τόσο από εκείνη την εποχή όσο και τα μετέπειτα χρόνια, συγκλονίζουν. Το συλλογικό τραύμα ήταν πολύ μεγάλο για να ξεπεραστεί. Ο χρόνος μπορεί να απάλυνε τις πληγές, αλλά δεν τις επούλωσε».
Πιστεύω ότι ο συντοπίτης σας, μου έδωσε τον καλύτερο επίλογο…
Στο χώρο της εκδήλωσης στεγάζεται το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Μικρού Χωριού και έκθεση αρχειακού υλικού από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους με σπάνια πρωτοσέλιδα και ιστορικά τεκμήρια του Ευρυτανικού Τύπου. Μας ξενάγησε η Ελισάβετ Μαργέτη.
Τον συντονισμό της πρώτης ημέρας είχε η δημοσιογράφος Όλγα Λαθύρη, ενώ χαιρετισμούς απηύθυναν ο πρόεδρος της ΕΣΗΕΘΣΤΕ και πρόεδρος του Μορφωτικού Ιδρύματος, Δημήτρης Χορταργιάς, ο πρόεδρος της ΠΟΕΣΥ Σωτήρης Τριανταφύλλου, ο Πρόεδρος της ΕΣΗΕΜΘ Γιάννης Βοϊτσίδης, ο εκπρόσωπος της ΕΣΗΕΠΗΝ πρώην πρόεδρος του ΤΕΑΣ Θανάσης Μπαμπανέβας, ο πρόεδρος του ΕΤΑΣ Σωτήρης Κέλλας και ο πρόεδρος του ΤΕΑΣ Κώστας Θεοδωρόπουλος. Όλοι επεσήμαναν τη σημασία της περιφερειακής ενημέρωσης και στη μακρά παράδοση που διαθέτει η Ευρυτανία στον χώρο του Τύπου. Στη συνέχεια πήραν το λόγο:
Η Σοφία Βακιρτζηδέλη, προϊσταμένη των ΓΑΚ Φθιώτιδας, που ανέπτυξε το θέμα «Ο Ευρυτανικός Τύπος και η ιστορία του», παρουσιάζοντας σπάνια στοιχεία από τον αρχειακό πλούτο της περιοχής.
Η Έλενα Κανέλλου, η οποία αναφέρθηκε στη διαδρομή του “Ράδιο Καρπενήσι 97.5 FM”, του πρώτου ιδιωτικού ραδιοφωνικού σταθμού στην Ελλάδα, με ιδρυτή τον Παύλο Μπακογιάννη.
Ο Διονύσης Παρούτσας, εκπαιδευτικός, αρθρογράφος των “Ευρυτανικών Νέων” και του evrytanika.gr, που μίλησε για το παρόν και το μέλλον του Τύπου στην Ευρυτανία και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα τοπικά μέσα ενημέρωσης.
Την εκδήλωση στο Μικρό Χωριό χαιρέτισαν ο δήμαρχος Καρπενησίου Χρήστος Κακαβάς, ο Αντιπεριφερειάρχης Ευρυτανίας Αριστείδης Τασιός, ο Πρόεδρος της Τ.Κ. Μικρού Χωριού Τάκης Φλέγγας και η πρόεδρος της Αδελφότητας Μικροχωριτών «Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος» Κυριακή Αϊβαλιώτου.
Ο Σπύρος Μελάς για το Μικρό Χωριό
Θα κλείσω το… σεντόνι των 2.034 λέξεων – ευτυχώς ή δυστυχώς στις ιστοσελίδες δεν έχουμε περιορισμούς – με αποσπάσματα από το πρωτοσέλιδο χρονογράφημα του ακαδημαϊκού Σπύρου Μελά στη “Ελευθερία”.
Άρχιζε: Ο υπάλληλος του ΟΤΕ Καρπενησίου, όταν του ζητούν από την Αθήνα το Μικρό Χωριό, δίνει, από την Κυριακή το μεσημέρι την τραγική απάντηση:
Δεν υπάρχει Μικρό Χωριό, κύριε. Έχει εξαφανισθεί.
Έως τις οκτώ και τέταρτο της Κυριακή αυτό το χωριό ήτανε από τα ωραιότερα της περιοχής του Ασπροποτάμου, που ο Κώστας Χατζόπουλος μας έχει δώσει λαμπρές περιγραφές στην «Κούλια» του, από τη ζωή των βελουχιών της, τα λιτά γλέντια τους και τα λεβέντικα τραγούδια τους. Η μοίρα του είχε γράψει πολλά του Μικρού Χωριού. Στην Κατοχή μαρτύρησε από τη θεομηνία των εισβολέων, που το κατέστρεψαν, εκδικούμενοι για την ηρωική αντίσταση της περιοχής. Αλλά μπόρεσε να ξαναφτιαχτεί και να γίνει μια τουριστική και παραθεριστική σκοπιά από τις πιο γραφικές της Ρούμελης.
Και κατέληγε: Το τι αντίκρυσαν μας περιέσωσε μέχρις ενός σημείου η αφήγησις ενός από τους εκδρομείς του Ελληνικού Ορειβατικού Συνδέσμου. Την παραθέτω ατόφια:
«Στην αρχή νομίσαμε πως είχαμε κάμει λάθος στο δρόμο – απέχει λίγα χιλιόμετρα από το Καρπενήσι. Εκεί που περιμέναμε να ιδούμε το Μικρό Χωριό, βρεθήκαμε ξαφνικά μπροστά σ’ ένα τοπίο εφιαλτικό: Το βουνό έπεφτε, το δάσος γλιστρούσε».
Και η περιγραφή αυτή όμως δεν είναι πλήρης. Πρέπει να προστεθεί, ότι μια κόκκινη ομίχλη – υγρή σκόνη από κοκκινόχωμα – τύλιξε το χαώδες τοπίο της καταστροφής, για να το κάμει πιο εφιαλτικό και βοή σηκώθηκε συνάμα, γεμάτη σπαραχτικές φωνές ανθρώπων και πνιγμένα μουγκρητά ζώων, που ήταν αποκλεισμένα σε στάβλους και αχυρώνες. Ήταν εικόνα πρωτόγονης, κοσμογονικής αναστάτωσης – μια εικόνα βιβλικής καταστροφής. Οι κάτοικοι των ορεινών χωριών της Ελλάδος, που έχουν κτίσει σε βράχια ασάλευτα, θα μακαρίζουν τον εαυτό τους. Οι βράχοι τους δεν θα λιώσουν ποτέ να τους θάψουν.